Krocionóg to bezkręgowiec z gromady dwuparców, którego ciało osiąga od 3 mm do 20 cm długości. W Polsce występuje 85 gatunków, a cała rodzina krocionogowatych liczy około 500 opisanych gatunków. Poniższy opis obejmuje budowę, siedliska, pokarm oraz wybrane gatunki terrarystyczne.
Czym są te bezkręgowce?
Te wije zaliczają się do dwuparców, czyli stawonogów o wydłużonym, segmentowanym ciele. Gatunki z rodziny krocionogowatych mają najczęściej ubarwienie szare, brunatne lub czarne, a ich nogi i czułki są krótkie. Taka budowa ułatwia im powolne przemieszczanie się w ściółce i wąskich szczelinach.
U wszystkich dwuparców każdy segment tułowia składa się z dwóch zrośniętych pierścieni, dlatego noszą one dwie pary odnóży. Rozmiary bywają bardzo różne – najmniejsze osobniki mierzą 3 mm, a największe osiągają 20 cm. To czyni je jednymi z najbardziej zróżnicowanych pod względem długości bezkręgowców lądowych.
Gdzie żyją dwuparce?
Większość tych zwierząt prowadzi skryty tryb życia. Naturalnym środowiskiem bywa ściółka, spróchniałe drewno, a u części gatunków również jaskinie i tereny skaliste. Wilgoć oraz stały dostęp do martwej materii roślinnej to warunki, które przyciągają je do takich miejsc.
Poza Europą wije zamieszkują między innymi wilgotne tereny Azji, Afryki, Indonezji i Tanzanii. W krajach tropikalnych występują często barwniejsze i większe formy niż te spotykane w Polsce.
W kraju stwierdzono 85 gatunków, a do bardziej znanych przedstawicieli należą:
- krocionóg piaskowy (Schizophyllum sabulosum),
- Julus terrestris,
- Julus scandinavius,
- Ophyiulus fallax,
- Leptophyllum nanum,
- Cylindrojulus boleti.
Czym żywią się te wije?
Są to zwierzęta roślinożerne, które odżywiają się głównie szczątkami roślinnymi. W ich diecie regularnie pojawiają się pędy, kiełkujące nasiona, młode korzonki, owoce, bulwy i grzyby. Dzięki temu w lesie pełnią funkcję naturalnych przetwórców opadłej materii organicznej.
W hodowli ich jadłospis również opiera się na martwych liściach, kawałkach butwiejącego drewna i warzywach. Taki pokarm dostarcza celulozy oraz mikroorganizmów pomagających w trawieniu.
Te bezkręgowce nie są drapieżnikami – ich pokarm to przede wszystkim martwa lub zamierająca materia roślinna oraz grzyby.
Jak wygląda systematyka krocionogowatych?
Rodzina krocionogowatych nosi łacińską nazwę Julidae. Opisał ją Leach w 1814 roku, a zaliczana jest do gromady dwuparców i rzędu krocionogów właściwych. Cała rodzina obejmuje około 500 opisanych gatunków zgrupowanych w około 90 rodzajach.
W jej skład wchodzą między innymi rodzaje Julus, Ophyiulus, Cylindroiulus, Tachypodoiulus, Brachyiulus, Megaphyllum i Unciger. Przykładem gatunku z tego kręgu jest Tachypodoiulus niger. Poszczególne rodzaje różnią się rozmiarami, ubarwieniem oraz szczegółami budowy narządów rozrodczych.
Wybrane gatunki egzotyczne
W tabeli zestawiono kilka przykładów wraz z regionem pochodzenia i cechami charakterystycznymi.
| Gatunek | Pochodzenie lub środowisko | Cechy charakterystyczne |
| Pachyiulus flavipes | jaskinie i tereny skaliste | średniej wielkości, skryty |
| Tonkinbolus dollfusi | Azja Południowo-Wschodnia | atrakcyjnie ubarwiony |
| Spiropoeus fischeri ex. Mardonius parilis | Afryka | duży, aktywny, detrytusożerny |
| Coromus diaphorus | rodzaj Polydesmidae | jeden z największych wijów, powolny |
| Krocionóg kenijski (Telodeinopus aoutii) | Afryka | łagodny, wyraźny dymorfizm płciowy |
| Trigoniulus corallinus | wilgotne tereny Azji | rdzawy, potrafi się zakopywać |
Różnorodność gatunków w hodowli
Poza gatunkami z tabeli dużą popularnością cieszą się małe i łatwe w rozmnażaniu Desmoxytes planata oraz Anadenobolus monilicornis. Ten drugi nie potrzebuje dużo miejsca, a przy tym wyróżnia się atrakcyjną kolorystyką. Z kolei Spirostreptus sp. Tanzania ma pomarańczowo-kremowe ubarwienie.
Jak hodować wije w terrarium?
W warunkach domowych wije wymagają przede wszystkim wilgotnego podłoża z butwiejącym drewnem i liśćmi. Zbiornik nie musi być wysoki, ale powinien mieć dobrą wentylację. Te zwierzęta nie są agresywne i większość czasu spędzają na powolnym przemieszczaniu się lub przekopywaniu podłoża.
Dobrym przykładem gatunku dla początkujących bywa Spirobolus caudulanus. Ma długie, walcowate ciało złożone z wielu segmentów, a jego ubarwienie utrzymuje się zwykle w tonacjach brązu, czerwieni lub ciemnych odcieniach. Po podlaniu terrarium chętnie wychodzi na powierzchnię, co ułatwia obserwację.
Gatunki polecane początkującym
Na start najczęściej wybiera się spokojne i mało wymagające gatunki. Wśród nich można wymienić:
- Desmoxytes planata – mały, chętnie się rozmnaża,
- Anadenobolus monilicornis – małej wielkości, barwny,
- Spirostreptus sp. Tanzania – pomarańczowo-kremowe ubarwienie,
- Glomeridae sp. Indonesia – duże skulice żywiące się martwą materią.
Ciekawostki o dwuparcach
Mimo potocznej nazwy krocionóg nie ma tysiąca nóg. Liczba odnóży rośnie wraz z kolejnymi linieniami i zależy od liczby segmentów, dlatego młode osobniki mają ich wyraźnie mniej niż dorosłe.
Wiele gatunków chroni się przed drapieżnikami, zwijając ciało w ciasną spiralę. Inne wydzielają substancje o nieprzyjemnym zapachu, które odstraszają ptaki i drobne ssaki. Dzięki temu mogą bezpiecznie żerować na otwartej ściółce.
Najmniejsze wije mierzą 3 mm, a największe osiągają nawet 20 cm – rozpiętość rozmiarów w tej grupie jest więc ogromna.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jak duże mogą być krocionogi?
Ich długość waha się od około 3 mm do nawet 20 cm, co daje dużą zmienność wielkości wśród tych bezkręgowców.
Czym żywią się krocionogi w naturze i w hodowli?
Żerują głównie na martwej i obumierającej materii roślinnej oraz grzybach; w hodowli dostarcza się im liście, kawałki butwiejącego drewna i warzywa.
Gdzie najczęściej można spotkać dwuparce?
Szukają wilgotnych miejsc takich jak ściółka, próchniejące drewno, jaskinie czy tereny skaliste, gdzie jest dostęp do rozkładającej się materii roślinnej.
Ile gatunków krocionogów występuje w Polsce i ile w rodzinie krocionogowatych?
W Polsce stwierdzono 85 gatunków, natomiast rodzina krocionogowatych (Julidae) obejmuje około 500 opisanych gatunków.
Jak należy przygotować terrarium dla wijów?
Potrzebują wilgotnego podłoża z butwiejącym drewnem i liśćmi oraz dobrej wentylacji, a zbiornik nie musi być wysoki.
Czy krocionóg ma tysiąc nóg, jak sugeruje nazwa?
Nie — liczba odnóży zależy od liczby segmentów i rośnie wraz z kolejnymi linieniami, więc młode mają ich znacznie mniej niż dorosłe.
Jakie gatunki krocionogów poleca się początkującym hodowcom?
Na start polecane są spokojne i łatwe w rozmnażaniu formy, np. Desmoxytes planata, Anadenobolus monilicornis oraz niektóre Spirostreptus i Glomeridae.
Do krocionogi występują tylko w Europie?
Nie — poza Europą zamieszkują wilgotne rejony Azji, Afryki, Indonezji i Tanzanii, przy czym formy tropikalne bywają większe i barwniejsze.
