Kupować czy kupywać – jak jest poprawnie?

Jeśli wahasz się między „kupować” a „kupywać”, jedyna poprawna forma to „kupować”. Wariant „kupywać” nie występuje w normie ogólnej i bywa traktowany jako błąd, choć ma swoje źródło w gwarach, głównie na Mazowszu. W artykule wyjaśniam regułę, przykłady i formy wyjątkowe.

Dlaczego forma „kupywać” wydaje się naturalna?

W polszczyźnie wiele czasowników dokonanych zakończonych na „-ić” tworzy formy niedokonane przez przyrostek „-yw-”. Dzieje się tak między innymi w parach: zakupić – zakupywać, przekupić – przekupywać, dokupić – dokupywać, skupić – skupywać.

Ta analogia sprawia, że użytkownicy języka w naturalny sposób oczekują również pary „kupić – kupywać”. Niestety jest to pułapka. Czasownik „kupić” jest pozbawiony przedrostka i dla niego poprawna forma niedokonana ma postać „kupować”.

Niektórzy żartobliwie zauważają, że brzmienie „kupywać” kojarzy się raczej z kupą niż z kupowaniem. To skojarzenie pomaga zapamiętać, dlaczego warto trzymać się formy „kupować”.

Przykładowe czasowniki przedrostkowe podlegające regule z cząstką „-yw-” to:

• zakupić – zakupywać,
• przekupić – przekupywać,
• dokupić – dokupywać,
• skupić – skupywać.

Na czym polega wyjątek normatywny?

Podstawowa reguła brzmi: kupić – kupować. Jest to para, w której niedokonany bezokolicznik zawiera nietypową cząstkę „-ować”. Natomiast czasowniki przedrostkowe zakończone na „-ić” tworzą niedokonane z cząstką „-yw-”.

Tę różnicę odnotował już Stanisław Szober, autor Słownika poprawnej polszczyzny z 1938 r. Zalecał on formy: kupić – kupować, ale zakupywać, odkupywać, wykupywać. Podobne stanowisko zajmuje Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją A. Markowskiego.

Kupować łączy się wyłącznie z przyrostkiem -ować. Czasowniki przedrostkowe zakończone na -ić tworzą niedokonane z cząstką -yw-.

Także w 2026 roku norma pozostaje tu jednoznaczna: postać „kupywać” uchodzi za błąd w polszczyźnie ogólnej. Wyjaśniają to również autorzy artykułów językowych z 2017 i 2024 r., w tym Iza Matusiak-Kempa oraz Patryk Srokowski.

Jak poprawnie odmieniać „kupować” w czasie przeszłym?

Odmiana dotyczy też form czasu przeszłego. Poprawne są: kupowałem, kupowałam, kupowałeś, kupowałaś, kupowało, kupowaliśmy, kupowałyśmy, kupowaliście, kupowali, kupowały.

W gwarach, przede wszystkim na Mazowszu, można usłyszeć błędne warianty kupywali oraz kupywaliśmy. W piśmie i wypowiedziach oficjalnych lepiej ich unikać.

Jakie formy oboczne dopuszczają słowniki?

Niektóre czasowniki przedrostkowe mają dziś dwie akceptowane formy niedokonane. Obok dokupywać pojawia się potoczne dokupować, a obok skupywać – skupować. Takie warianty z „-ować” odnotował między innymi Słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Witolda Doroszewskiego z 1973 r.

W podobny sposób traktowane są formy wykupować, odkupować, zakupować, rozkupować, obkupować się oraz podkupować. Norma uznaje je raczej za potoczne, dlatego w starannej polszczyźnie lepiej wybierać warianty z cząstką „-yw-”: wykupywać, odkupywać, zakupywać, rozkupywać, obkupywać się, podkupywać.

Okupywać czy okupować?

Para okupić – okupywać oznacza „przypłacić coś czymś” lub „osiągnąć coś znacznym kosztem”. Z kolei okupować pochodzi od rzeczownika okupacja, czyli bezprawnego zajęcia jakiegoś miejsca. Dlatego mówimy: okupywać winy, ale okupować stocznię podczas strajku.

Przekupować to błąd

Nie wszystkie analogiczne formy z „-ować” zyskały akceptację. Nie mówi się i nie pisze „przekupować” – tu wyłącznie poprawna jest para przekupić – przekupywać. Wyraz „przekupować” bywa traktowany jako nieakceptowany, dlatego nie warto go powielać.

Jakie przykłady poprawnego użycia warto znać?

Czasownik kupować oznacza nabywanie czegoś za pieniądze, ale ma też inne sensy. W sporcie mówi się o pozyskiwaniu zawodnika z innego klubu, a w języku potocznym używa się go w znaczeniu akceptacji czegoś lub dania się oszukać.

Poprawne zdania to między innymi: Stary przesąd mówi, żeby nie kupować w prezencie zegarów. Władze klubu postanowiły kupować tylko młodych zawodników. Zdarzało mi się kupować kota w worku pod wpływem impulsu.

W oficjalnej polszczyźnie warto unikać również innych rozpowszechnionych błędów:

• wziąść – zamiast wziąć,
• poszłem – zamiast poszedłem,
• swetr – zamiast sweter,
• wogle – zamiast w ogóle.

Poprawne użycie pojawia się też w literaturze. U Czesława Miłosza w „Abecadle Miłosza” czytamy o wybieraniu się kupować choinkę. W „Białym kruku” Andrzeja Stasiuka ludzie idą sprzedawać i kupować. Władysław Stanisław Reymont w „Chłopach” pisze: Wzbraniacie nam kupować ziemię!, a Cyprian Kamil Norwid w „Za kulisami” wspomina, że partia poprzysięgła nie kupować niczego od podejrzanych ludzi.